projecten

Archief projecten

Restauratie van Jan Toorop’s De prentenliefhebber (Dr. Aegidius Timmerman)

In het schilderijenrestauratieatelier is onlangs de restauratie afgerond van het schilderij De prentenliefhebber van Jan Toorop uit 1900. 


Voor en na restauratie

Het schilderij heeft waarschijnlijk eind jaren ’80 / begin jaren ’90 van de vorige eeuw een was/hars-doublering ondergaan en is toen ook voorzien van een vernislaag op basis van een natuurlijke hars. In de loop der tijd is die vernis aanzienlijk vergeeld. Bovendien bleek er onder de vernislaag nog wat vuil op het verfoppervlak aanwezig. Dit gaf het schilderij een wat smoezelig uiterlijk en deed afbreuk aan de oorspronkelijke intenties van de kunstenaar.   


Detail tijdens vernisafname: links zijn de vernis en het vuil verwijderd, rechts zijn ze nog aanwezig

Kleine schoonmaaktestjes wezen uit dat het verwijderen van de vernis- en vuillaag een boven verwachting groot verschil maakten en gaven dan ook de doorslag voor een volledige vernisafname. De pointillistische schildertechniek van Toorop komt nu weer helemaal tot zijn recht doordat de frisse kleuren van de afzonderlijk aangebrachte stippen weer afsteken tegen de lichte ondergrond en beide niet langer worden bedekt door een uniforme grauwe sluier. 

| Meer informatie +


Detail na restauratie (foto Rik Klein Gotink).

Helaas vertoont dit schilderij een specifiek fenomeen, waardoor de oorspronkelijke pracht nooit meer helemaal kan worden teruggehaald. In de donkergele en bruine verftoetsen is sprake van een verkleuring. Dit is met name duidelijk zichtbaar in de lampenkap in de linkerbovenhoek van het schilderij. De lichtgele toetsen lijken onveranderd, maar voor de donkergele toetsen lijkt een cadmiumgeel te zijn gebruikt, dat in de loop der tijd is gedegradeerd. Bij de roodbruine toetsen lijkt het te gaan om een gedegradeerd cadmiumgeel gemengd met kraplak. Naast de donkere verkleuring zijn de verftoetsen door de degradatie ook zeer poreus geworden en daarmee erg mat van uiterlijk. Dit mat/glans verschil is voor het oplettende oog ook na de restauratie zichtbaar gebleven. Helaas is het degradatieproces van het cadmiumgeel onomkeerbaar en kunnen we als restauratoren niet veel meer doen dan de poreuze verftoetsen consolideren om daadwerkelijk verfverlies te voorkomen. 


Detail signatuur na restauratie

Een ander opmerkelijk verschijnsel aan dit schilderij is dat Toorop de pointillistische schildertechniek heeft toegepast tot aan de uitgespaarde randen van de voorstelling, behalve langs de rechterrand. Daar – en rondom de signatuur – is de voorstelling ongeveer een centimeter doorgetrokken tot aan de spanknik, maar zijn de kleuren in vlakke verfstreken aangebracht en niet in de zo kenmerkende pointillistische stippen. Hiervoor hebben we helaas nog geen verklaring gevonden.

Foto's: Rik Klein Gotink

Projectcoördinatie: Margje Leeuwestein
Looptijd: jun 3, 2012 - aug 31, 2012