actueel

Een nieuw degradatieproces van cadmiumgele olieverf

In een zojuist verschenen artikel in het tijdschrift Analytical Chemistry wordt een tot nu toe onbekend degradatieproces van cadmiumgele olieverf beschreven.

Een aantal jaar geleden is al een andere verouderingswijze van dit soms wat instabiele pigment bij ongeverniste schilderijen onderzocht. Bij dit proces worden door middel van oxidatie van het cadmiumgeel storend witte kristallen op het verfoppervlak gevormd, waardoor de felgele kleur van het pigment onzichtbaar wordt.
Nu is bij een gevernist schilderij echter een andere of waarschijnlijk verdere vorm van degradatie van cadmiumgele olieverf aangetroffen. Delen van reeds geoxideerde cadmiumgele olieverf lijken hier een reactie te zijn aangegaan met bestanddelen van de later aangebrachte vernislaag, waardoor er zich op het verfoppervlak een grijsgekleurde niet-transparante korst heeft gevormd.

Aanleiding van het onderzoek
Dit niet eerder onderzochte verouderingsproces is aangetroffen op delen van Vincent van Gogh’s schilderij Bloemen in blauwe vaas, geschilderd in circa juni 1887, dat zich in de collectie van het Kröller-Müller Museum bevindt.



Tijdens de restauratie van het schilderij in 2009 werden op cadmiumgele delen ongebruikelijke grijsgekleurde en niet-transparante korsten aangetroffen. De afname van de sterk verkleurde en verouderde vernislaag, die aanleiding was voor de restauratie van het schilderij, en de afname van deze grijsgekleurde korst bleken niet mogelijk te zijn zonder de onderliggende zeer fragiele cadmiumgele verf aan te tasten. Dit dilemma vormde mede de aanleiding voor het onderzoek naar deze onbekende degradatievorm van cadmiumgele olieverf.

Onderzoeksteam
Deze nieuwe degradatievorm werd onderzocht door een interdisciplinair internationaal wetenschappelijk team, dat bestond uit chemici van de Universiteit van Antwerpen, de Technische Universiteit Delft, het Laboratoire du Centre de Recherche et de Restauration des Musées de France in Parijs, de European Synchrotron Radiation Facility in Grenoble, de Deutsches Elektronen-Synchrotron in Hamburg en restauratoren van het Kröller-Müller Museum.

Belang van het onderzoek
Het onderzoek naar dit tot nu toe onbekende degradatieproces van geverniste cadmiumgele olieverf maakt een beter begrip van het huidige uiterlijk van het schilderij “Bloemen met blauwe vaas” van Van Gogh mogelijk. Zowel restauratoren als kunsthistorici zijn nu ook in staat zich een beter beeld te vormen van het oorspronkelijke uiterlijk van dit schilderij.

In de toekomst zal verder onderzoek van vergelijkbare degradatiekorsten op cadmiumgele olieverf van andere schilderijen vermoedelijk leiden tot meer inzicht in de oorzaken van dit proces. Het zal beter begrip mogelijk maken van de wijze waarop later aangebrachte vernislagen kunnen bijdragen aan het verval van bepaalde delen een schilderij. Hopelijk kan dan met deze kennis dit degradatieproces worden geremd of zelfs worden voorkomen door misschien de wijze van behoud en beheer van deze schilderijen en restauratietechnieken hierop aan te passen.

Gevolgen voor vernisafname
De onderliggende cadmiumgele olieverf op delen van Van Gogh’s “Bloemen in blauwe vaas” bleek zo zeer te zijn aangetast, dat een afname van de verkleurde vernis en de grijze korst hier niet mogelijk was zonder de originele verf aan te tasten. Tijdens de restauratie zijn de vernis en de korst op deze delen dan ook behouden. Gelukkig was dit bij dit schilderij geen probleem, omdat het maar om relatief kleine delen van het schilderijoppervlak ging.

Implicaties van het onderzoek
Dit interdisciplinaire onderzoek waarin expertise van chemici en restauratoren werd gecombineerd is zeer belangrijk voor het begrip en het behoud van ons cultureel erfgoed. Het helpt restauratoren om betere beslissingen te maken aangaande de conservering en restauratie van schilderijen met dit soort complexe en nog relatief onbekende verouderingsprocessen.

Download

Analytical_Chemistry_ac3015627.pdf