column

2013 2012 2011 2012 2011 2012 2010 2009 2008 2007 2006

Marta Pan 1923-2008

Op 12 oktober 2008 overleed Marta Pan.
In 1959 kwam ze mee met haar man, André Wogenscky, architect en medewerker van Le Corbusier, naar het Kröller-Müller Museum om het laatste CIAM-congres bij te wonen. Bij die gelegenheid ontmoette ze de toenmalige directeur van het museum, Bram Hammacher, die ambitieuze en vergevorderde plannen had om een beeldentuin bij het museum aan te leggen. De jonge kunstenares, Franse, maar van Hongaarse geboorte, hield er haar eerste grote opdracht en een lange vriendschap aan over. De Sculpture flottante, Otterlo uit 1960-61 is een beeldmerk van het museum geworden en heeft Marta’s carrière een enorme vaart gegeven.
Ze had een speciale voorliefde om haar werk, dat altijd gebaseerd was op organische vormen (schelpen in het geval van de Sculpture flottante), maar in de loop der jaren steeds strakker werd, in een omgeving te plaatsen waardoor menselijke interactie ontstond. Tot een maand voor haar dood was ze bezig met nieuwe plannen en projecten, vooral voor stedelijke omgevingen. Het contact tussen Marta Pan en de opvolgers van Bram Hammacher is altijd blijven bestaan. Vooral de afgelopen jaren hebben we elkaar veel gezien en is er druk e-mailcontact geweest. Er was aanvankelijk de dringende wens van ons om met haar de noodzakelijk geworden restauratie van Sculpture flottante degelijk voor te bereiden. Zij en wij genoten van de discussies over de oplossing van de problemen die we daarbij tegen kwamen (ik zou aan dat onderwerp een aparte column kunnen wijden). Ze bood ons tekeningen en documenten ten geschenke aan en vroeg mij heel voorzichtig of ik ook de schenking van een groot werk voor onze beeldentuin zou willen overwegen. Ze zou het fantastisch vinden wanneer een van haar eerste belangrijke werken gezelschap zou krijgen van een van haar laatste monumentale werken. We hebben met wederzijds enthousiasme verschillende voorstellen van haar besproken en kwamen uit op het grandioze granieten werk Amphithéâtre, dat begin 2007 feestelijk in haar aanwezigheid kon worden opgeleverd met een dansvoorstelling. Dit werk bracht alles samen dat haar bezighield: organische vorm aan de oorsprong, ingenieuze geometrische schoonheid, in een spannende relatie tot de natuur, immaterieel van uitstraling door het gebruik van licht en kleur, verfijnd van detaillering, theatraal van karakter, en vooral een sociale ontmoetingsplaats. We zijn haar erg dankbaar voor dit waardevolle geschenk, dat door onze bezoekers wordt omarmd.
Afgelopen zomer zou Marta Pan een heel bijzondere tentoonstelling van haar werk krijgen in het Museum van Schone Kunsten in Boedapest, haar geboorteplaats. Ze verheugde zich er erg op en we spraken af dat wij samen ter gelegenheid van de opening een openbaar gesprek zouden voeren. Helaas moest het museum de tentoonstelling afgelasten omdat het de financiering niet rond kreeg: een grote teleurstelling. De gesprekken met haar waren altijd boeiend, zo weloverwogen over haar eigen ontwikkelingsgang, maar ook met veel humor. Haar bedachtzame kant, die ze ook had, kwam heel mooi naar voren in de korte documentaire die de AVRO maakte over Amphithéâtre in de serie Nieuw in Nederland. Alles rond haar is nu geschiedenis geworden, een stichting zal gaan zorgen voor haar prachtige huis bij Parijs en voor haar werk en wij koesteren de herinneringen aan deze bijzondere kunstenares. Helaas, wij hebben een vriendin verloren.

Evert van Straaten